Σάββατο, 15 Ιουλίου 2017

Λεωνίδιο - H τσακώνικη «Γη της Επαγγελίας»

ΣΑΒΒΑΤΟ 15-7-2017



Ανάμεσα στο Μυρτώο Πέλαγος και τις πλαγιές του Πάρνωνα βρίσκεται ένας τόπος ιδιαίτερος. Οι κάτοικοι τον αγαπούν τόσο που δεν διστάζουν να τον αποκαλέσουν «Γη της Επαγγελίας». 

Το Λεωνίδιο και η περιοχή γύρω από αυτό είναι ένας προορισμός μαγευτικός, που συνδυάζει τα πάντα και απευθύνεται σε ανήσυχους επισκέπτες

Το Λεωνίδιο είναι η πρωτεύουσα της Τσακωνιάς και ένας τόπος ευλογημένος. Μπορεί να μη συγκαταλέγεται στους κορυφαίους τουριστικούς προορισμούς, όμως οι κάτοικοί του ασχολούνται με τα παραδοσιακά επαγγέλματα και καλλιεργούν τον εύφορο κάμπο του, τον οποίο ο Παυσανίας αποκάλεσε «Διονύσου κάμπο».

Αποψη της πόλης του Λεωνιδίου και του εύφορου κά?που.
Αποψη της πόλης του Λεωνιδίου και του εύφορου κάμπου.

Είναι κτισμένο κάτω από έναν επιβλητικό βράχο, τον Κοκκινόβραχο (οι ντόπιοι τον λένε και ταραμά) χάρη στον οποίο, όπως λέγεται, οι Τούρκοι δεν πάτησαν το πόδι τους στο Λεωνίδιο φοβούμενοι τις κοιλότητές του όπου μπορούσαν να κρυφτούν οπλισμένοι Eλληνες.

Αυτό που εντυπωσιάζει τον επισκέπτη του Λεωνιδίου είναι τα πανέμορφα πέτρινα αρχοντικά με τις βοτσαλωτές αυλές και τις πέτρινες στέρνες. Πολλά από αυτά είναι της προεπαναστατικής περιόδου και ξεχωρίζουν για την ιδιαίτερη τεχνοτροπία και την αμυντική αρχιτεκτονική τους. 

Ξεχωριστό (και επισκέψιμο) είναι το αρχοντικό Τσικαλιώτη, που ανήκει στον δήμο.

Κτίστηκε το 1808 και χαρακτηρίζεται από τον κυκλικό προμαχώνα δύο επιπέδων, στοιχείο μοναδικό στον Ελλαδικό χώρο. Το εσωτερικό του είναι διακοσμημένο και διαρρυθμισμένο με ανατολίτικα και ευρωπαϊκά στοιχεία, όπως θυρίδες και οροφογραφίες.

Η παλιά πόλη του Λεωνιδίου στη σκιά του επιβλητικού Κοκκινόβραχου.
Η παλιά πόλη του Λεωνιδίου στη σκιά του επιβλητικού Κοκκινόβραχου.


Ο αμυντικός σχεδιασμός του είναι εντυπωσιακός, με πολλές πολεμίστρες, τοποθετημένες έτσι ώστε στο έσχατο σημείο αντίστασης -την κρύπτη του σπιτιού- να φτάνουν όσο γίνεται λιγότεροι εχθροί και να εξοντώνονται εκεί. 

Στο εσωτερικό του φιλοξενείται το Πάσχα και το καλοκαίρι πλήθος πολιτιστικών εκδηλώσεων.

Αλλα ενδιαφέροντα κτίρια του Λεωνιδίου (τα οποία δεν είναι επισκέψιμα και μερικά είναι εγκαταλελειμμένα) είναι το αρχοντικό Πολύτιμου (1816), το αρχοντικό Κατσικόγιαννη (1807) ο πύργος του Χατζηρούδη (1750), καθώς και το πανέμορφο κτίριο του παλιού δημοτικού σχολείου. 

Περπατώντας στους δρόμους και τα σοκάκια θα δείτε αρκετά από τα παλιά μαγαζιά που λειτουργούν ακόμη, όπως το φωτογραφείο του Στέλιου Γκανή, το λευκοσιδηρουργείο του Χρήστου Νικολούλια, το φαρμακείο του Γιάννη Κοντολέοντα και το ραφείο του Γιώργου Δολιανίτη.

Παραδοσιακό καφενείο στο Λεωνίδιο με χαρακτηριστική επιγραφή. Οι καταστηματάρχες θα σας υποδεχθούν πάντα με χαμόγελο.
Παραδοσιακό καφενείο στο Λεωνίδιο με χαρακτηριστική επιγραφή. Οι καταστηματάρχες θα σας υποδεχθούν πάντα με χαμόγελο.
Μερικά από αυτά μετρούν πάνω από έναν αιώνα λειτουργίας. Στον πλακόστρωτο δρόμο δίπλα στον ποταμό Δαφνώνα βρίσκεται ο αγγλικής κατασκευής οδοστρωτήρας του 1910, που χρησιμοποιήθηκε για την ασφαλτόστρωση του δρόμου του Λεωνιδίου.

Είναι ο μοναδικός από τους τρεις που χρησιμοποιήθηκαν στην Ελλάδα και ένας από τους τέσσερις που σώζονται παγκοσμίως. Δίπλα του υπάρχει το περίπτερο του Τσακώνικου Αγροτικού Γυναικείου Συνεταιρισμού Λεωνιδίου.

Η πανέμορφη πλατεία του Κοσμά με τον αιωνόβιο πλάτανο. Ειδικά τα Σαββατοκύριακα σφύζει από ζωή.
Η πανέμορφη πλατεία του Κοσμά με τον αιωνόβιο πλάτανο. Ειδικά τα Σαββατοκύριακα σφύζει από ζωή.


Ακριβώς κάτω από τον Κοκκινόβραχο απλώνεται η παλιά γειτονιά του Λεωνιδίου, με τα παλιά σπίτια, τα σοκάκια και την εκκλησία της Αγίας Κυριακής με το κωδωνοστάσιο Τηνιακής τεχνοτροπίας. 

Ανατολικά του Λεωνιδίου απλώνεται ο εύφορος κάμπος όπου καλλιεργούνται μανταρίνια, πορτοκάλια, λεμόνια, ντομάτες και άλλα εσπεριδοειδή, κηπευτικά και φυσικά η περίφημη τσακώνικη μελιτζάνα.


Η ΤΣΑΚΩΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

Στο Λεωνίδιο θα δείτε πολλές πινακίδες γραμμένες στα τσακώνικα, αλλά θα ακούσετε ελάχιστους κατοίκους να τη μιλούν, και μόνο όταν τους ζητηθεί. Η τσακώνικη γλώσσα έχει τις ρίζες της στη δωρική και στην εξέλιξη αυτής, τη λακωνική. 

Μιλιέται αδιάλειπτα εδώ και 2.800 χρόνια στην Τσακωνιά η οποία εκτείνεται από τις ανατολικές υπώρειες του Πάρνωνα μέχρι τον Αργολικό Κόλπο και από τον Αγιο Ανδρέα μέχρι την πρωτεύουσα της Τσακωνιάς, το Λεωνίδιο. 

Παλαιότερα, διακρινόταν σε δύο κύρια ιδιώματα. 

Το πρώτο ήταν το νότιο, αυτό δηλαδή που μιλούσαν οι κάτοικοι στο Λεωνίδιο, τον Πραγματευτή, τα Πέρα Μέλανα, τα Σαπουνακαίικα, τον Τυρό, τον Αγιο Ανδρέα, τον Πραστό και τους οικισμούς Σαμπατική, Βασκίνα και Λιβάδι. Το δεύτερο ήταν το βόρειο το οποίο μιλούσαν στην Καστάνιτσα και στη Σίταινα.


Κοσμάς: Σαν σκηνικό από παλιά ταινία

Το κτιριακό συγκρότημα και το καθολικό στη μονή Ελωνας.
Το κτιριακό συγκρότημα και το καθολικό στη μονή Ελωνας.

Ακολουθώντας τον κεντρικό δρόμο που διασχίζει το φαράγγι του Δαφνώνα και ανηφορίζει την πλαγιά του Πάρνωνα, θα φτάσετε στον Κοσμά, το πανέμορφο χωριό που θυμίζει σκηνικό παλιάς ταινίας. 

Είναι κτισμένο αμφιθεατρικά ανάμεσα στα έλατα και τις καστανιές, σε υψόμετρο 1.150 μ. Κέντρο του χωριού είναι η μεγάλη πλατεία, με την εκκλησία των Αγίων Αναργύρων, τα αιωνόβια πλατάνια που φύτεψε ο Κωνσταντής Κουτσοθεοδωρής (ή «Μαγγουριάς») το 1883, τα καφενεία και τις ταβέρνες.

Τους καλοκαιρινούς μήνες η πλατεία σφύζει από ζωή χάρη στους επισκέπτες που απολαμβάνουν τον καφέ τους κάτω από τα δροσερά πλατάνια και την υπέροχη θέα προς τον Αργοσαρωνικό κόλπο, εντούτοις πολλοί είναι εκείνοι που επισκέπτονται το χωριό και τα Σαββατοκύριακα του χειμώνα.

Λεωνίδιο: H τσακώνικη «Γη της Επαγγελίας»

Τα περισσότερα από τα πέτρινα δίπατα σπίτια είναι καινούρια αφού το χωριό καταστράφηκε ολοσχερώς από τους Γερμανούς στις 30/1/1944. 

Οι Κοσμίτες όμως δεν το έβαλαν κάτω. Περίφημοι μάστορες της πέτρας οι ίδιοι, ξαναέκτισαν το χωριό τους (με τη βοήθεια και των Λαγκαδινών μαστόρων) και το έκαναν ένα από τα ομορφότερα ορεινά χωριά της χώρας μας.

Ο ναός των Αγίων Αναργύρων που δεσπόζει στην πλατεία κατασκευάστηκε μεταξύ 1884 και 1886. Από τα υλικά της κατασκευής του ξεχωρίζει το καλοδουλεμένο πεντελικό μάρμαρο, ενώ το εσωτερικό του είναι διακοσμημένο με καντήλια από τη Ρωσία και ολόσωμες εικόνες στο τέμπλο από τη Ρουμανία. 

Ξεχωρίζει επίσης η εικόνα του Αγίου Παντελεήμονα με εμφανείς επιρροές από τον γαλλικό διαφωτισμό.

Δίπλα στον ναό βρίσκεται το ηρώο και ακριβώς πίσω του η μαρμάρινη βρύση με τους τρεις κρουνούς που τρέχουν αδιάκοπα δροσερό νερό. Στο κοινοτικό γραφείο του χωριού υπάρχει βιβλιοθήκη, πινακοθήκη και μια λαογραφική έκθεση όπου εκτίθενται παλιές φωτογραφίες, κεραμικά, υφαντά και πολλά εργαλεία των περίφημων Κοσμιτών χτενάδων.

Οι Κοσμίτες παλιότερα ασκούσαν κατά αποκλειστικότητα το επάγγελμα του χτενοποιού (λέγονταν και «Γιωργατζάδες»). 

Κατασκεύαζαν με καλάμι χτένια για τους αργαλειούς που τα πουλούσαν σε όλα τα Βαλκάνια. 

Στην πλατεία του χωριού θα βρείτε επίσης το εργαστήριο-εκθετήριο του αγγειοπλάστη Βαγγέλη Σταθάκη από όπου μπορείτε να αγοράσετε κεραμικά καθημερινής χρήσης όπως τασάκια, βάζα, φλιτζάνια, γιουβέτσια, κανάτες και άλλα σουβενίρ.

Η ΑΡΧΑΙΑ ΠΟΛΗ ΣΕΛΙΝΟΥΣ
 
Στην περιοχή του Κοσμά υπήρχε κατά την αρχαιότητα η πόλη Σελινούς, με τον ναό του Μαλεάτη Απόλλωνα. 


Γύρω από τον Κοσμά έχουν βρεθεί δύο χάλκινα αγαλματίδια που φυλάσσονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών: το ένα ανήκει στον θεό Μαλεάτη Απόλλωνα και το άλλο σε πολεμιστή (6ος αι. π.Χ.).





ΠΗΓΗ. 1. ethnos.gr
             2. google.gr