Τετάρτη, 8 Φεβρουαρίου 2017

ΚΑΛΑΜΑΤΑ - Από τις ωραιότερες και πιο ζωντανές Ελληνικές πόλεις

ΤΕΤΑΡΤΗ 8-2-2017



Κείμενα.  Κώστας Χριστοφιλόπουλος
Φωτογραφία. Βασίλης Λάππας


Η ΚΑΛΑΜΑΤΑ όπου κατά την εποχή του Ομήρου η ονομασία της ήταν  Φαρές, χτισμένη στο μυχό του Μεσσηνιακού κόλπου, η δεύτερη  μεγάλη σε πληθυσμό πόλη της Πελοποννήσου μετά την Πάτρα. 230 χιλ από Αθήνα που καλύπτονται σε δύο ώρες μέσα από ένα σύγχρονο οδικό δίκτυο  και 215 χιλ από Πάτρα  

Αρκετοί συγγραφείς παρομοιάζουν την Καλαμάτα με τη Γη της Επαγγελίας. Υπερβολή, ίσως, πάντως είναι από τις ωραιότερες και πιο ζωντανές Ελληνικές πόλεις.....

Κατηφορίζουμε τις στροφές  της  Τσακώνας  και  μια  στροφή πριν το  μικρό  γεφύρι  που  ενώνει  τους  δύο νομούς , ανοίγεται μπροστά  μας, σαν να είναι προέκταση της Μεσογείου, μια άλλη  θάλασσα, αυτή των εκατομμυρίων ελαιοδέντρων της Μεσσηνιακής πεδιάδας .



Προορισμός  μας  η  Καλαμάτα,  τραγουδισμένη  και πανέμορφη πρωτεύουσα  του  νομού  Μεσσηνίας που  σχεδόν έχει  επουλώσει  τις  πληγές  που  της  είχε ανοίξει ο Εγκέλαδος, και  αναμορφώνεται, ζωντανή  και  αισιόδοξη,  χαράζοντας  τη  νέα  πορεία  της . 

Η  εθνική  οδός  διασχίζει  τον  κάμπο  και  από  ψηλά  μοιάζει  με  ποτάμι  μέσα  στον  ελαιώνα, ενώ δεξιά μας ορθώνεται ο ορεινός όγκος της Ιθώμης. 

Εκεί  βρίσκονται  τα  ερείπια  της  Αρχαίας  Μεσσήνης ,  που  είναι ένας  από  τους  πιο  εντυπωσιακούς  και  καλοδιατηρημένους  αρχαιολογικούς   χώρους  της  Ελλάδας όπου και αποκαλύπτεται τα τελευταία χρόνια από τον καθηγητή  αρχαιολογίας  Πέτρο  Θέμελη.

 Στο  Ασπρόχωμα  ο  δρόμος  διασταυρώνεται , με  την  Καλαμάτα  προς τα  αριστερά  να  απέχει  λιγότερο  από  πέντε  χιλιόμετρα  και  προς τα  δεξιά να  πηγαίνει  προς  αεροδρόμιο  και  προς  Μεσσήνη ,  Πύλο, Μεθώνη, Κορώνη,  Φοινικούντα,  Πεταλίδι  και  άλλες  πασίγνωστες για  την ομορφιά  τους  και  την  ιστορία  τους  πόλεις  και  κωμοπόλεις της  Μεσσηνίας.



 Καθώς  μπαίνουμε  στην  Καλαμάτα  από  τη  νέα  της  είσοδο,  διαπιστώνουμε πως  είναι  από  τις  ωραιότερες  Ελληνικές  πόλεις,  πνιγμένη  κυριολεκτικά  στα  λουλούδια  και  στο  πράσινο.


Στους  δρόμους, στις  πλατείες, αλλά  και  στις  αυλές  των σπιτιών, είναι φυτεμένες μουριές, πορτοκαλιές, λεμονιές, συκιές, χουρμαδιές και  όλων  των ειδών  τα οπωροφόρα δένδρα που φυτρώνουν σε μεγάλη ποικιλία στην  έφορη γη της Μεσσηνίας που κάποιοι συγγραφείς την ονομάζουν, Γη της Επαγγελίας Δεύτερη πόλη της Πελοποννήσου μετά την Πάτρα, ως προς τον πληθυσμό και την εμπορική  κίνηση, η Καλαμάτα είναι χτισμένη στο μυχό του Μεσσηνιακού κόλπου, στις  όχθες του μικρού ποταμού Νέδωνα,  στις  παρυφές του κατάφυτου κάμπου  και  στα  ανατολικά  ριζά του Ταϋγέτου. 


Εμπορικό  και βιομηχανικό κέντρο του νομού Μεσσηνίας και όλης της νότιας Ελλάδας, γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη  μετά το 1965 και θα εξελισσόταν σε σημαντική εμπορική και βιομηχανική  πόλη  της χώρας, αν ο  καταστρεπτικός  σεισμός  της  13ης  Σεπτεμβρίου  του 1986  δεν  της  ανέκοπτε  την  ανοδική  πορεία..



 Οι  μεγαλύτερες καταστροφές σημειώθηκαν στην παλιά  πόλη και στην παραλιακή συνοικία, Αρμένικα .

Πολλοί από τους κατοίκους, μετά το σεισμό,  εγκατέλειψαν την Καλαμάτα για να εγκατασταθούν στα γύρω     χωριά  με  αποτέλεσμα  ο πληθυσμός της  να μειωθεί     αισθητά. 
Η παλιά πόλη  έχει  χτιστεί  πάνω  στα  ερείπια  της  αρχαίας  πόλης  Φαραί, που  κατά  τον  Όμηρο  ήταν  πολυάνθρωπη.  

Σύμφωνα  με  την  παράδοση  που  διέσωσε  ο  περιηγητής  Παυσανίας,  μυθικός  ιδρυτής  της  ήταν  ο  Φάρ, ο οποίος είχε κόρη την Τηλεγόνη που  παντρεύτηκε  τον Αλφειό και γέννησε  τον Ορσίλοχο,  <<πολλών  ανδρών  άνακτα >>     
όπως  τον  χαρακτηρίζει  ο  Όμηρος  στην  Ιλιάδα.  

Στο ανάκτορο  του  Ορσίλοχου  στις  Φαρές  είχε  συναντηθεί  ο βασιλέας  Ιφιτος  και  ο  νεαρός  τότε  Οδυσσέας,  προκειμένου  να  λύσουν  με  ανταλλαγή  δώρων  τις  διαφορές  τους Την  ονομασία  Φεραί,  χρησιμοποιεί  ο  γεωγράφος,  Κλαύδιος  Πτολεμαίος  στο  βιβλίο  του << Γεωγραφική Υφήγησιν >>  που  γράφτηκε  το  150 μχ ,  σημειώνοντας  ότι  << αι Φεραί >>, απέχουν  από  την  ακτή  πέντε  στάδια.  

Την  ονομασία  της  πόλεως  ως  Καλαμάτα  την  συναντάμε  για  πρώτη  φορά  στις  διάφορες  παραλλαγές  του   Χρονικού  του  Μορέως,  όπου γίνεται  αναφορά  στο  Κάστρο,  όταν  αυτό  καταλήφθηκε  το  1205,  από  τους  Φράγκους  τη ς Δ΄  Σταυροφορίας

 <<  Επί  της  αυρίου  εμίσεψαν
στην  Καλομμάταν  ήλθαν.
Το  κάστρων  ηύρ αν  αχαμνών
ως  μοναστήρι  το  είχαν >>.


 Ο  θεμελιωτής  της  επιστήμης  της  Λαογραφίας  στην  Ελλάδα, καλαματιανός  στην  καταγωγή  Νικόλαος  Πολίτης,  θεωρεί  πιθανό  να  πήρε η πόλη το όνομα  της  από  εκκλησία  η  μοναστήρι  αφιερωμένο  στην  Παναγία  την  Καλομάτα.  


Η  Καλαμάτα,  πρωτεύουσα  της  Μεσσηνίας  ήδη  από  τους  Μεσοβυζαντινούς  χρόνους,  απλωνόταν  στα  νότια  και  τα  ανατολικά  του  σημερινού  κάστρου,  που  χτίστηκε  από  τους Βυζαντινούς  πάνω  σε  αρχαία  κατασκευή  της  όψιμης  περιόδου  στη  θέση  της  Ακροπόλεως  των  αρχαίων  Φαρών.

 Το  σημερινό  ερειπωμένο  αλλά  επιβλητικό  κάστρο  που  εποπτεύει  από  ψηλά  την  πόλη,  είναι  μεσαιωνικό  δημιούργημα  του  1208 , του  Γοδεφρείδου  Βιλλαρδουίνου. 

Ήταν  η  κατοικία  της  πριγκηπέσας  Ιζαμπώ,  η  οποία  ενέπνευσε  τον  Άγγελο  Τερζάκη  να  γράψει  το  πασίγνωστο  ρομαντικό  μυθιστόρημά  του.  Καθώς  ανηφορίζουμε  προς  την  είσοδο  του  κάστρου,  περνάμε  μέσα  από  τα  γραφικά  δρομάκια  της  παλιάς  πόλης  και  την  παλιά αγορά  της.  


 Ωστόσο  παρά  την  καταστροφική  επέλαση  του  Εγκέλαδου  διακρίνονται  στα  κτίσματα  που  έμειναν  όρθια  τα  απομεινάρια  της  ακμής  της  Καλαμάτας  των  αρχών  του  εικοστού  αιώνα.  Πριν  περάσουμε  την  κεντρική  θολωτή  πύλη,  παρατηρούμε  πάνω  απ’  την  καμάρα   το  λιοντάρι  του  Αγίου  Μάρκου,  που  ήταν  το  σύμβολο  των  Ενετών.  

Το  κάστρο  έχει  δύο  οχυρωματικές  περιβόλους  και  ένα  εσωτερικό  φρούριο. 

 Στο  βορειο ανατολικό  άκρο  του,  έχουν  βρεθεί  πριν  το  1948  από  τον  Γάλλο  ερευνητή  Μπον,  λείψανα  βυζαντινού  ναού,  που  ήταν  σταυροειδής,  εγγεγραμμένος  με  νάρθηκα.  Μάλλον  πρόκειται για  καθολικό  μονής  που  ορισμένοι   την  ταυτίζουν  με  την  Παναγία  την  Καλομάτα  απ’  την οποία  κατά  τον  Νικόλαο  Πολίτη  πήρε  το  όνομά  της  η  βυζαντινή  πόλη.   

Στα  ριζά  του  κάστρου, βρίσκεται  ο ημισπηλαιώδης ναός, του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου,  ο οποίος χρονολογείται μάλλον στους Υστεροβυζαντινούς χρόνους και έχει  κάποια λείψανα τοιχογραφιών, αλλά όπως μας πληροφόρησαν οι φίλοι που  μας  ξεναγούν, δεν έχει ακόμη μελετηθεί Χάρι στη φιλόδοξη πολιτική της  οικογένειας των Βιλαρδουίνων, τα μέλη της οποίας τάφηκαν εδώ, η πόλη της  Καλαμάτας , οχυρώθηκε, αναπτύχθηκε και γνώρισε κατά τον μεσαίωνα,  μεγάλη  ακμή.

Το  φρούριο   έγινε  περίφημο και  περιήλθε  στην  κυριότητα   πολλών  κατακτητών, ώσπου  η  πόλη   αγοράστηκε από τον  Νικόλαο   Ατζαγιόλι  το  1311 και  αργότερα  από   τον   ηγεμόνα  του  Τάραντος , Ροβέρτο , ο  οποίος  έφερε  τον  τίτλο  του  αυτοκράτορα  της  Κωνσταντινούπολης. 

Γύρω  στα  1400 η  Καλαμάτα  μαζί  με  άλλες  πόλεις  της  Μεσσηνίας , κατελήφθησαν  από  τους  Παλαιολόγους  της  Πελοποννήσου  και  το  1460  από  τους  Τούρκους  οι  οποίοι  λίγο  αργότερα  κατέστρεψαν  το  κάστρο  της , για  να  μη  χρησιμοποιείται  ως  ορμητήριο  από  επαναστάτες. 

Πάνω  στο  τωρινό  απομεινάρι  του  κάστρου, έχει  γίνει  ένα  μικρό  θεατράκι, το  οποίο  φιλοξενεί  τα  καλοκαίρια  παραστάσεις  και  εκδηλώσεις  των πολλών  πολιτιστικών  συλλόγων που  δραστηριοποιούνται  στην  πόλη. 

Ψηλά  από  το  φρούριο, απολαμβάνουμε  τη  θέα  της  όμορφης πόλης , που  είναι  πνιγμένη  στο  πράσινο , <<Γη  Μακαρία >> , όπως  την  αποκάλεσε  ο  Παυσανίας , πόλη  φωτεινή  καθώς  λάμπει  κάτω  απ’ τον  εκτυφλωτικό  ήλιο  του  νότου ,που  ανατέλλει  πάντα  αργοπορημένος , καθώς  πρέπει  να  υπερκεράσει  τον  επιβλητικό  όγκο  του  Ταϋγέτου.